SAVOIR-VIVRE WOBEC OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Podstawą savoir vivre’u jest myślenie. Myślenie o drugim człowieku.

Człowiek niepełnosprawny nie jest bardziej kruchy niż inni ludzie
… dlatego nie bój się popełniania błędów. Nawet najgorsza seria gaf i największa niezgrabność podczas pomagania jest niczym wobec ignorancji czy obojętności.

PODSTAWOWE ZASADY

W przypadku różnych niepełnosprawności powinniśmy zachowywać się nieco inaczej. Mimo to są pewne ogólne reguły, które pozwolą nam już na wstępie zrobić lepsze wrażenie.

• traktuj osobę z niepełnosprawnością jak pełnoprawnego członka społeczeństwa

Zakładanie z góry, że z osobą niepełnosprawną nie da się porozumieć albo że czegoś na pewno nie zrobi, więc należy jej pomóc, jest bardzo krzywdzące. To prosta droga do zrażenia drugiego człowieka do siebie.

• pytaj jeśli nie wiesz

Skrępowanie rodzi skrępowanie. Jeśli nie wiesz jak się zachować zwyczajnie zapytaj. Osoba, z którą masz do czynienia nie dość, że nieraz odpowiadała na takie pytania, ale też doceni to, że Ci zależy na poprawnym postępowaniu.

• pomagaj dopiero po uzyskaniu zgody i wytycznych

Zapytaj czy możesz pomóc zanim cokolwiek zrobisz. Tylko w wypadku, gdy pomoc powinna być bezzwłoczna i oczywista, reaguj od razu. Osoby niepełnosprawne czasem robią niektóre rzeczy wolniej, ale to nie oznacza, że chcą by ktoś to zrobił za nie. Nigdy z góry nie zakładaj, że czegoś nie mogą zrobić.

ROZMOWA

Rozmowa z drugim człowiekiem zawsze może okazać się cenną nauką. Zwróć uwagę jak rozmawiasz z osobami niepełnosprawnymi, aby ich do siebie nie zrazić i zachęcić do dalszego kontaktu.

• zwracaj się wprost do osoby niepełnosprawnej

W niektórych przypadkach, do normalnego funkcjonowania potrzebny jest tłumacz migowy albo opiekun. W rozmowie z osobą niepełnosprawną nie zwracaj się do niej poprzez towarzysza (np. mówiąc do tłumacza: „Zapytaj go jak się czuje.”), tylko bezpośrednio do niej. Pewnie pamiętasz z dzieciństwa, jak rodzicom zdarzało się rozmawiać ze znajomymi o Tobie, zupełnie lekceważąc fakt, że stoisz obok. To nieprzyjemne uczucie.

• zwracaj uwagę na określenia jakich używasz

W naszym języku funkcjonuje wiele określeń, którymi zwykliśmy określać osoby niepełnosprawne: „kaleka”, „inwalida”, „upośledzony”, „sprawny inaczej”, „chory”, „cierpiący”, „przykuty do wózka” itp. Nie są one jednak neutralne. Najbezpieczniej jest używać określeń „osoba niepełnosprawna” albo „osoba z niepełnosprawnością”. Unikaj zwrotów, które sugerują, że jakaś przypadłość jest konstytucyjną cechą danej osoby.

• stań na wysokości rozmówcy

Jeśli rozmawiasz z osobą poruszającą się na wózku albo z zaburzeniami wzrostu nigdy nad nią nie góruj. Możesz przykucnąć, podsunąć sobie krzesło lub stanąć w niewielkiej odległości tak, by Twój rozmówca nie musiał zadzierać głowy do góry. To nie jest komfortowa pozycja do konwersacji.

• starannie dobieraj tematy do rozmów

Kwestia przypadłości Twojego rozmówcy to sprawa dość intymna, nawet jeśli jest widoczna na pierwszy rzut oka. Nie jest to najlepszy temat na pierwszą rozmowę.

• przedstaw siebie i innych

Osoby niewidome i niedowidzące mogą mieć problem z rozpoznaniem Ciebie. Dlatego za każdym razem gdy zaczynasz rozmowę przedstaw się, a kiedy spotkacie kogoś innego, przedstaw również tę osobę.

• nie udawaj, że rozumiesz, jeśli tak nie jest

Osoby z zaburzeniami wymowy (na przykład niedosłyszące lub niesłyszące) mogą być trudne do zrozumienia. Jeśli nie jesteś pewien co zostało powiedziane, nigdy nie udawaj, że rozumiesz potakując. Zwyczajnie poproś o powtórzenie. Kiedy natomiast Ty nie zostaniesz zrozumiany, nie powtarzaj dokładnie tylko postaraj się wyrazić swoją myśl jaśniej i łatwiej w odbiorze. Mówiąc, dbaj by Twoje usta były dobrze widoczne.

POMOC

Osoby niepełnosprawne czasami potrzebują Twojej pomocy. Zawsze zwracaj uwagę czy nie powinieneś zareagować i bądź gotowy do udzielenia niezbędnego wsparcia. Rób to jednak z wyczuciem tak, by nie odbierać komuś prawa do samodzielności.

• traktuj wózek jak integralną część człowieka

Z Twojej perspektywy to tylko sprzęt. Jednak dla osoby nie mogącej się inaczej poruszać, wózek jest niczym własne nogi. Jeśli akurat nie pomagasz osobie poruszającej się na wózku, nawet go nie dotykaj. Zanim spróbujesz pomoc zawsze zapytaj jak to możesz zrobić i za co powinieneś chwycić. Wbrew pozorom nie są to niezniszczalne urządzenia.

• uprzedzaj zanim dotkniesz

Zazwyczaj pomagając osobie niewidomej będziesz musiał ją dotknąć. Pamiętaj, że wkraczasz w przestrzeń, w której należy zachowywać się ze szczególnym wyczuciem. Zanim dotkniesz, by na przykład przeprowadzić przez ulicę, uprzedź ją o tym. Najlepiej zaproponować swoje ramię, a nie chwytać rękę osoby niewidomej. Taki ruch mógłby zachwiać jej równowagą.

• szczegółowo opisuj przeszkody na drodze

Idąc obok osoby niewidomej lub niedowidzącej wielką pomocą będzie uprzedzanie o zbliżających się przeszkodach i zmianach w terenie. Samo „uważaj!” nie wystarczy. Odchodząc, nie zostawiaj osoby niewidomej po środku sali, tylko przy czymś konkretnym (np. ścianie) i opisz jej drogę do wyjścia.

 

Powyższe zasady zostały opracowane w oparciu o poradnik autorstwa Judy Cohen. Polecam zajrzeć do tego poradnika, gdyż znajdziecie tam znacznie więcej praktycznych uwag.

Te wszystkie zasady są ważne, ale najważniejsze żebyście zapamiętali następującą rzecz:

„Osoby niepełnosprawne to osoby posiadające swoje rodziny, pracę, zainteresowania, sympatie i antypatie, a także problemy i radości. Chociaż niepełnosprawność stanowi integralną część tego, kim są, sama w sobie nie określa tych osób. Nie zmieniaj ich w bohaterów lub ofiary niepełnosprawności. Traktuj te osoby jak indywidualne jednostki.”

Monika Leśnik

 


Źródło – Judy Cohen, Praktyczny poradnik savoir-vivre wobec osób niepełnosprawnych, Publikacja zaadaptowana przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.